Kısaca
- Görme engelli Tip 1 diyabet hastası Nisa Güner, sensör ve dijital insülin pompasını ekran okuyucu ile yapay zeka desteğiyle tek başına kullanıyor.
- Uzmanlar, Türkiye’de 12-14 milyon kişinin diyabetli olduğunu tahmin ediyor ve erken tanının organları koruduğunu vurguluyor.
- GLP-1 grubu ilaçların hekim kontrolü olmadan kullanılmaması gerektiği belirtildi.
Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında Acıbadem Ataşehir Hastanesi’nde düzenlediği etkinlikte, diyabetin erken tanısı, GLP-1 ilaçları ve yeni tedavi teknolojileri ele alındı. Görme engelli psikolog Nisa Güner, dijital insülin pompasını ve sensörünü tek başına kullanarak Türkiye’de bir ilke imza attığını anlattı.
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, Türkiye’de 12-14 milyon kişinin diyabetli olduğunun tahmin edildiğini belirterek hastalığın mikrobik etkeni olmayan bir pandemi gibi hızla arttığını söyledi. Yılmaz, ülkede her 10 yılda görülme sıklığının yüzde 100 arttığını, ikiye katlandığını saptadıklarını ifade etti.
Yılmaz, diyabet tedavisinde kullanılan GLP-1 analoglarının doğru kullanıldığında tıbbın önemli buluşlarından biri olduğunu, ancak ciddi yan etkileri bulunduğu için reçetesiz satılmaması gerektiğini vurguladı.
Erken tanı ve organ hasarı
Diyabetin 0-90 yaş arasında her yaşta görülebildiğini belirten Yılmaz, iyi izlenmediğinde kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonlarına yol açabildiğini söyledi. Diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında sorunun diyabete bağlı geliştiğini aktaran Yılmaz, erken önlemin hem organ hasarını önlediğini hem de tedavinin ekonomik yükünü azalttığını belirtti.
Acıbadem Ataşehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Seher Tanrıkulu, teknoloji seçiminin hastanın ihtiyacına göre yapılması gerektiğini söyleyerek, diyabetli çocuğu olan annelerin gece hipoglisemi kaygısı yaşayabildiğini, sensör ve insülin pompalarının bu kaygıyı azaltabildiğini ifade etti.
Yılmaz, parmaktan yapılan günlük birkaç ölçümün yerini sürekli glikoz ölçen sensörlerin aldığını belirterek, yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yapan sistemlerle günde 4-5 ölçümde görülemeyen değişimlerin fark edildiğini söyledi. Zamanla insülin iğnelerinin de tarihe karışacağını ifade etti.
Uluslararası Diyabet Federasyonu verilerine göre dünyada yaklaşık 589 milyon diyabetli bulunduğunu belirten Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Çelik, bu sayının 2050 yılında 850 milyonun üzerine çıkmasının beklendiğini söyledi. Türkiye’nin diyabet görülme sıklığında Avrupa’da ilk sırada yer aldığını belirten Çelik, ülkede prevalansın yüzde 16,5’e ulaştığını ve hasta sayısının 15 milyona yakın olduğunun tahmin edildiğini ifade etti.
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tuğçe Apaydın, diyabetin gözden böbreğe, kalp ve damarlardan sinirlere kadar pek çok organı etkileyen sistemik bir hastalık olduğunu söyledi. Diyabetli bireylerde koroner arter hastalığı gelişme riskinin iki kat fazla olduğunu, travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının en önemli nedeninin diyabet olduğunu ve önlenebilir körlük nedenlerinin başında geldiğini belirtti.
İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Yaser Süleymanoğlu, cilt altı şeker ölçüm cihazlarının günlük şeker dalgalanmalarını izleyerek insülin dozajlarının daha doğru yönetilmesine yardımcı olduğunu söyledi. Süleymanoğlu, gece uykudayken de şeker seviyesinin izlenebildiğini ve sonuçların diyabet merkeziyle paylaşılabildiğini belirtti.
GLP-1 ilaçları
Son yıllarda zayıflama iğnesi olarak gündeme gelen GLP-1 grubu ilaçların diyabet tedavisindeki önemli gelişmelerden biri olduğunu belirten Yılmaz, bu ilaçların hekim değerlendirmesi ve sağlık ekibi kontrolünde kullanılması gerektiğini vurguladı. Yılmaz, safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği ya da trigliserit düzeyinin 500’ün üzerinde olması gibi durumlarda bu ilaçların uygun olmayabileceğini, bu nedenle öncesinde gerekli kontrollerin yapılmasının şart olduğunu söyledi. Türkiye’de bu ilaçların reçetesiz alınabilmesinin ciddi bir sorun olduğunu, sosyal medyadaki yanlış bilgilerin de hastaları tedaviden uzaklaştırabildiğini ifade etti.
Hastaların öyküleri
Çocukluk ve gençlik yıllarında tenis, buz pateni ve voleybolla ilgilenen 46 yaşındaki Selin Oral, ilerleyen yıllarda ve çocuklarının doğumunun ardından kilo aldı. 18 kez diyetisyene başvurmasına rağmen kalıcı sonuç alamayan Oral, 108 kiloya ulaştığında obezite ameliyatı olmayı düşünmeye başladı. İnsülin direncinin yüksek çıkması üzerine Yılmaz ve sağlık ekibi ilaç tedavisi, beslenme düzeni ve egzersizi kapsayan bir program oluşturdu. Yaklaşık 38 kilo veren Oral, bugün 15-20 kilometrelik koşular yapabiliyor ve Nisan ayında Prag’da 21 kilometrelik yarı maratona hazırlanıyor.
Oral, "Kilolarım nedeniyle hareket etmek dahi istemiyordum. Tedaviyle kilo verdikçe yürümeye, ardından oğlumun da desteğiyle koşmaya başladım. Eskiden hareket edemediğim için kendimi çok kötü hissederken, şimdi hareket etmediğim gün huzursuz oluyorum" dedi.
Kan şekeri 600’e çıkarak komaya giren ve günlerce hastanede yatan İlhan Güngördü, 52 kilo vererek diyabeti, hipertansiyonu ve karaciğer yağlanmasını nasıl yendiğini anlattı.
Retinitis pigmentosa nedeniyle 12 yaşından sonra görme yetisini kaybeden 24 yaşındaki psikolog Nisa Güner’e 17 yaşında Tip 1 diyabet tanısı konuldu. Tanıdan itibaren glikoz sensörü kullanan Güner, son altı aydır tedavisini dijital insülin pompasıyla sürdürüyor. Sensör ve pompadan gelen verileri ekran okuyucu sesli olarak iletiyor, glikoz grafiklerini ise yapay zekaya yükleyerek betimletiyor.
Güner, "Bana görme engelli olduğum için pompayı kullanamayacağımı söyleyenler oldu. Ben de ‘Bu dijital bir sistemse, kullandığım diğer dijital cihazlar gibi bunu da kullanabilirim’ dedim" diyerek pompayı sorunsuz kullandığını belirtti. Bir eğitim programı için İstanbul’da beş ay tek başına yaşayan Güner, "Teknoloji doğru kullanıldığında engelleri ortadan kaldırabiliyor" dedi.
Kutu bilgisi: Acıbadem verileri
Etkinlikte İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ferhat Çetin, Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde izlenen 11 bin 270 diyabet hastasına ait verileri ilk kez paylaştı. Verilere göre diyabet tanısı konulan her 10 hastanın 7’sinde aşırı kiloluluk veya obezite sendromu bulunuyor, hastaların yüzde 46’sında karaciğer yağlanması görülüyor ve her iki hastadan biri kalp-damar hastalıklarıyla ilgili sorunlar yaşıyor. Tedaviye başlanmasının ardından hemoglobin A1c değerleri dünya ortalamasının altına geriliyor.
Yılmaz, DİYAM bünyesinde 100 bin diyabet hastasının kaydını tutmayı hedeflediklerini, bunun dünyanın en büyük diyabet veri kaynaklarından birini oluşturacağını ve akademik çalışmalara katkı sunacağını söyledi.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
