Kısaca
- Kış aylarında azalan hareket ve yüksek kalorili beslenme karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor.
- Belirti vermeden ilerleyebilen bu durum bazı kişilerde iltihaplanma, hücre hasarı ve fibrozise yol açabiliyor.
- Uzmanlar, kilo kontrolü, dengeli beslenme, düzenli hareket ve erken tanı için takip çağrısı yapıyor.
Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, kış aylarında soğuk havanın açık hava etkinliklerini azaltmasının karaciğer sağlığını nasıl etkileyebileceğini anlattı. Koç, hareketsizlik ve yanlış beslenmenin karaciğer yağlanması riskini artırdığını belirtti.
Kış aylarında soğuk hava nedeniyle açık havada geçirilen zaman azalırken hareketsizlik, uzun süre oturma ve yüksek kalorili besinlerin daha sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Bu alışkanlıklar karaciğer yağlanması riskini de yükseltebiliyor.
Yağlanma nedir?
Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesiyle ortaya çıkıyor. Metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MASLD) olarak adlandırılan bu tablo, bazı kişilerde iltihaplanma ve hücre hasarıyla ilerleyerek MASH olarak tanımlanan daha ciddi duruma dönüşebiliyor.
Soğuk hava tek başına yağlanmaya yol açmasa da yürüyüşlerin azalması ve tatlı ile hamur işlerinin sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Özellikle karın çevresindeki yağlanma; insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklarla birlikte önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. Şekerli içeceklerin sık tüketimi ve ihtiyaçtan fazla kalori alımı da riski artırıyor.
Genç ve zayıf olmak koruma sağlamıyor
Karaciğer yağlanması yalnızca ileri yaşlarda ya da fazla kilolu kişilerde görülmüyor; çocuklarda ve gençlerde de ortaya çıkabiliyor. Normal kilo da riski tamamen ortadan kaldırmıyor. Genetik yatkınlık, bel çevresi, insülin direnci, diğer metabolik faktörler ve alkol kullanımı da değerlendirmede dikkate alınmalı.
Çoğu zaman tesadüfen fark ediliyor
Yağlanma çoğunlukla belirgin şikayete yol açmıyor; başka nedenlerle yapılan ultrason ya da kan testlerinde tesadüfen saptanıyor. Yorgunluk ya da karnın sağ üst bölgesinde dolgunluk hissi görülebilse de bu belirtiler hastalığa özgü değil. Şikayetin olmaması karaciğerde hasar bulunmadığı anlamına gelmiyor; obezite, diyabet ya da başka metabolik risk taşıyan kişilerin belirtileri beklememesi gerekiyor.
Her yağlanma siroza gitmez, ancak
Yağlanmaya iltihaplanma ve hücre hasarı eklendiğinde zamanla nedbe dokusu olan fibrozis gelişebiliyor. İleri fibrozis bazı hastalarda siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanserine kadar ilerleyebiliyor. Ancak her yağlanma bu aşamalara ulaşmıyor; ilerleme riski diyabet, metabolik sorunlar ve fibrozis derecesine bağlı olarak değişiyor.
Kış içecekleri ve porsiyon
Salep ve boza, hazırlanış biçimine, eklenen şeker miktarına ve porsiyon büyüklüğüne göre günlük enerji alımını artırabiliyor. Bu içeceklerle tatlı, hamur işi ve yüksek kalorili atıştırmalıkların sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Tüketimde porsiyon kontrolü yapılmalı, ilave şeker sınırlandırılmalı ve sebze, baklagil ile yeterli protein içeren dengeli öğünlere yer verilmeli.
Tanı ve takip
Yalnızca yağ miktarını ölçmek yeterli değil; yağlanmaya eşlik edebilen iltihaplanma ve fibrozis riski de değerlendirilmeli. Kan testleri ve ultrasona ek olarak FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemlerle yağlanma derecesi ve doku sertliği ölçülebiliyor. Karaciğer enzimlerinin normal çıkması fibrozis olmadığını kesin olarak göstermiyor. FibroScan sonuçları klinik bulgular ve diğer incelemelerle birlikte değerlendiriliyor; gerektiğinde ek görüntüleme ya da karaciğer biyopsisine başvurulabiliyor.
Karaciğer sağlığı için 7 öneri
Fazla kilonuz varsa kontrollü kilo verin. Yaklaşık yüzde 5 kilo kaybı karaciğerdeki yağ miktarını azaltabiliyor; uygun hastalarda yüzde 7-10 ve üzerindeki kayıplar iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin yarar sağlayabiliyor.
Dengeli beslenin. Sebze, baklagil ve yeterli protein içeren öğünleri tercih edin; şekerli içecekleri sınırlandırın ve porsiyon kontrolüne dikkat edin.
Haftada en az 150 dakika hareket edin. Sağlık durumunuz uygunsa orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapın. Dışarıda yürüyemediğiniz günlerde evde ya da kapalı alanlarda hareket edin.
Uzun süre oturmaktan kaçının. Özellikle kış aylarında hareketsiz kalma süresini azaltın ve gün içinde düzenli aralar verin.
Metabolik sorunları kontrol altında tutun. Diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar gibi riski artıran durumlarda doktorunuzun önerdiği takip ve tedaviyi sürdürün.
Zayıflama ürünlerini bilinçsizce kullanmayın. Kilo verme ilaçlarını ve bitkisel takviyeleri doktor önerisi olmadan kullanmayın; bazı ürünler karaciğer hasarına yol açabiliyor.
Kontrollerinizi ertelemeyin. Yağlanma belirti vermeden ilerleyebildiği için risk faktörü taşıyorsanız gerekli tetkikleri yaptırın ve takip planınızı doktorunuzla birlikte oluşturun.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
