Kısaca
- Kilo kontrolünde kullanılan GLP-1 reseptör agonistlerinin safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında göreceli riski yaklaşık yüzde 37 artırdığı bildirildi.
- Bu artış her kullanıcının safra taşı geliştireceği anlamına gelmiyor; risk, kullanmayanlara göre göreceli olarak yükseliyor.
- Safra kesesi taşı olan kişiler, ilacı başlamadan önce hekim tarafından ayrıntılı biçimde değerlendirilmeli.
Obezite tedavisinde yaygınlaşan zayıflama iğnelerinin safra kesesi üzerindeki etkisi merak konusu oldu. Memorial Kayseri Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Op. Dr. Ali Can Yalı, bu ilaçların safra kesesi taşı riskiyle ilişkisini değerlendirdi.
Obezitenin kalp ve damar hastalıkları riskini artırdığı, hipertansiyon, diyabet ve kolesterol yüksekliğine zemin hazırladığı belirtiliyor. Bu nedenle kilo kontrolü için çeşitli tedaviler uygulanıyor. Halk arasında zayıflama iğnesi olarak bilinen ilaçların ise yalnızca doktor kontrolünde kullanılması gerektiği vurgulanıyor.
Safra kesesinde taş bulunanların sorusu
Op. Dr. Ali Can Yalı’ya göre, özellikle safra kesesinde taş bulunan hastalar hekimlerine "Safra kesemde taş var, zayıflama iğnesi kullanabilir miyim?" sorusunu sık yöneltiyor. İştahı baskılayan ve tokluk hissi veren bu ilaçların, egzersiz ve klasik diyet uygulayanlara kıyasla belirgin biçimde daha fazla kilo kaybı sağladığı düşünülüyor.
Risk artışına ilişkin çalışma
Kilo kontrolünde kullanılan ilaçların önemli bölümünü GLP-1 reseptör agonistleri oluşturuyor. Bu ilaçlar iştahı azaltarak kilo kaybına destek oluyor. 2022’de JAMA Internal Medicine dergisinde yayımlanan bir meta-analiz, 76 randomize kontrollü çalışma ve 100 binden fazla katılımcıyı kapsıyor. Analize göre bu ilaçların kullanımı, safra kesesi ve safra yolu hastalıklarında riski yaklaşık yüzde 37 göreceli olarak artırıyor. Risk artışının kilo vermek amacıyla kullanıldığında daha belirgin olduğu bildiriliyor. Yine de bu, ilacı kullanan her üç kişiden birinde safra taşı oluşacağı anlamına gelmiyor; söz konusu olan, kullanmayanlara göre göreceli bir artış.
Olası nedenler
Hızlı ve belirgin kilo kaybının, safranın kolesterol bakımından yoğunlaşmasına ve taş oluşumuna zemin hazırlayabileceği düşünülüyor. Benzer tablo hızlı kilo veren diyetlerde ve obezite cerrahisi sonrasında da görülebiliyor. Bazı GLP-1 temelli ilaçların safra kesesinin boşalma işlevini etkileyebileceği, safranın kesede daha uzun süre kalmasının ise taş oluşumunu kolaylaştırabileceği öne sürülüyor. Ancak bu mekanizmaların tüm ilaçlarda aynı düzeyde işlediği kesin olarak söylenemiyor.
Hekim değerlendirmesi
Safra kesesinde taş bulunması, zayıflama iğnesi kullanımı açısından tek başına mutlak bir engel değil. Yine de hastanın daha önce safra kesesi ağrısı, akut kolesistit (safra kesesi iltihabı), safra kanalına taş düşmesi ya da safra taşına bağlı pankreatit geçirip geçirmediği mutlaka değerlendirilmeli. Şikâyeti olmayan hastalarla tekrarlayan safra kesesi ağrısı yaşayanların aynı biçimde değerlendirilmesi doğru değil. Özellikle safra taşına bağlı şikâyeti olan hastalarda tedaviden önce genel cerrahi hekiminin değerlendirmesi daha uygun; gerektiğinde cerrahi seçenek de gündeme gelebilir. Öte yandan zayıflama iğnesi kullanılacak olması, şikâyeti bulunmayan her safra taşı hastasının ameliyat edilmesini gerektirmiyor.
Dikkat edilmesi gereken belirtiler
Zayıflama iğnesi kullanırken ortaya çıkan her karın ağrısı basit bir yan etki olarak görülmemeli. Karnın sağ üst bölümünde şiddetli ya da uzun süren ağrı, tekrarlayan kusma, ateş veya sarılık gelişmesi durumunda safra kesesi ve safra yollarına ilişkin komplikasyonlar açısından gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalı.
Kişiye özel tedavi
Zayıflama iğneleri uygun hastalarda obezite tedavisine önemli katkı sağlayabiliyor. Buna karşın araştırmalar, özellikle GLP-1 reseptör agonistlerinin safra taşı ve bazı safra kesesi hastalıklarının görülme riskini artırabildiğini gösteriyor. Bu tablo, safra kesesinde taş bulunan herkesin bu ilaçları kullanamayacağı anlamına gelmiyor. Belirleyici olan; hastanın mevcut safra kesesi hastalığı, geçmişte yaşadığı şikâyetler ve tedaviden beklenen fayda birlikte değerlendirilerek karar verilmesi. Bu nedenle zayıflama iğneleri hekim kontrolünde kullanılmalı, özellikle safra kesesi taşı olan hastalarda tedavi kararı kişiye göre verilmeli.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
